Hoe kunnen conversationele AI-functies zoals een spraakassistent, samenvattings- en/of verduidelijkingsfunctie, de band tussen het VRT-nieuws en de Vlaming versterken?

De deskresearch heeft ons waardevolle inzichten gegeven in ons onderwerp en vormde een sterke basis om het bredere landschap van conversationele AI en journalistiek te begrijpen. We konden relevante theoretische kaders, kansen en uitdagingen in kaart brengen, wat ons hielp om met voldoende achtergrondkennis het gesprek met de VRT in te gaan.

Toch merkten we dat bepaalde thema’s die in de literatuur naar voren kwamen, minder relevant bleken of nauwelijks verder aan bod kwamen tijdens het gesprek met de VRT. Hoewel niet alle onderwerpen even bruikbaar waren in de praktijk, heeft de methode ons wel geholpen om een brede en onderbouwde kennis op te bouwen over het algemene onderwerp.

1) Wat is conversationele AI?

Conversationele AI verwijst naar technologie die vergelijkbaar is met chatbots. Het gaat om softwareprogramma’s, en soms ook hardware, die reageren op spraak- of tekstberichten via natuurlijke taalinterfaces. In de context van nieuwsmedia leidt conversationele AI tot nieuwe vormen van nieuwsconsumptie en nieuwsproductie. (Veglis & Maniou, 2019)

2) Soorten en vormen AI

Retrieval-based systemen gebruiken vooraf gedefinieerde antwoorden en selecteren het juiste antwoord op basis van input en context. Ze zijn betrouwbaar en maken geen grammaticale fouten, maar ze hebben moeite met onbekende gevallen of contextuele verwijzingen.

Generatieve systemen daarentegen genereren nieuwe antwoorden zonder vooraf vastgelegde responses. Ze zijn flexibeler en potentieel beter, maar ze zijn nog in ontwikkeling en kunnen fouten maken.

Short-text conversation verwijst naar eenvoudigere, korte interacties, terwijl long-text conversation complexer is omdat eerdere informatie moet worden bijgehouden.

Conversationele AI kan ook gebruikt worden voor nieuwe vormen van verslaggeving, zoals het beantwoorden van vragen over nieuwsgebeurtenissen. (Veglis & Maniou, 2019)

3) Opportuniteiten en uitdagingen van conversationele AI

Bij de opportuniteiten zien we dat nieuws gepersonaliseerd kan worden, met directe interactie en emotionele binding, wat leidt tot meer loyaliteit. Conversationele AI kan omgaan met grote datavolumes. Ze kan routineklussen ontlasten, waardoor er meer tijd ontstaat voor diepgaand onderzoek, creativiteit en kwaliteit. Er is ook potentieel voor democratisering, met meer burgerbetrokkenheid en een versterkte waakhondfunctie.

Bij de uitdagingen is er het risico op jobverlies: tot 50% van de journalistieke jobs kan geautomatiseerd worden, wat een bedreiging vormt voor de democratie. Er zijn ethische kwesties zoals objectiviteit, neutraliteit en verantwoordelijkheid. Daarnaast zijn biases en hallucinaties een probleem, omdat ze kunnen leiden tot misinformatie, oneerlijke representatie en mogelijke echo chambers. (Veglis & Maniou, 2019)

4) Conversationele AI in journalistiek

Conversationele AI in de journalistiek kan betrouwbaar, transparant en accuraat zijn. Ze kan echter ook schadelijk zijn wanneer ze onnauwkeurige of irrelevante antwoorden geeft.

De vraag is of AI-tools al betrouwbaar genoeg zijn om in te zetten. Ze zijn niet eenduidig bruikbaar voor alle journalistieke taken. Korte samenvattingen werken beter dan lange samenvattingen en diepgaand onderzoek. De stelling dat “AI kan alles automatiseren” is overdreven. Er is nood aan strengere standaarden en methodes voor het testen van AI-modellen in de praktijk. (Schellmann, 2025)

5) Wat doet de VRT al met conversationele AI in journalistiek?

Ze testen voorleesfuncties, waaronder de robotstem: moet die mannelijk of vrouwelijk zijn, en welke persoonlijkheid past daarbij? Ze proberen inzicht te krijgen in (AI-)gesprekken. Daarnaast bouwen ze multimodale AI. Ook onderzoeken ze het concept van ‘liquid content’.